Het korte antwoord, proces boven uitkomst betekent dat je een trade beoordeelt op de vraag of je hem volgens je plan uitvoerde, en niet op winst of verlies. Eén uitkomst is grotendeels toeval; of je je regels volgde is het enige waar je invloed op had. Beoordeel je jezelf op groen of rood, dan leer je precies de verkeerde les.

Aan het eind van de dag open je je exchange. Groen, goede dag. Rood, slechte dag. Zo beoordelen de meeste traders zichzelf, en zo leren ze precies de verkeerde les.

Proces boven uitkomst betekent dat je een trade beoordeelt op de vraag of je hem volgens je plan uitvoerde, niet op winst of verlies. Eén uitkomst is grotendeels toeval. Je uitvoering heb je wel in de hand. Beoordeel daarom een dag op uitvoering en je aanpak pas op een lange reeks trades.

Dat klinkt als een geruststelling na verlies. Het is juist strenger, een winnende trade buiten je plan telt als een fout.

Is een winnende trade altijd een goede trade?

Nee. Een winnende trade kan een slechte beslissing zijn die toevallig goed uitpakte, en een verliezende trade kan precies goed zijn uitgevoerd.

Denk aan iemand die met te veel drank op naar huis rijdt en veilig aankomt. De uitkomst was goed. De beslissing niet. Bij traden werkt het net zo, alleen krijg je er geld voor. En wat beloond wordt, doe je vaker. Dat is waarom een winnende trade buiten plan gevaarlijker is dan een verliezende, hij leert je de verkeerde gewoonte.

In de gedragspsychologie heet het beoordelen van een beslissing op de uitkomst ook wel outcome bias, of in pokertermen resulting. Het principe is hetzelfde, de uitkomst vertelt je weinig over de kwaliteit van één keuze.

Hoe beoordeel je een trade op uitvoering?

Stel na elke trade één vraag, deed ik wat mijn plan voorschreef bij Entry (je instap), Stop Loss (je automatische verliesgrens), positiegrootte en exit? Het is of ja of nee.

Leg dat naast de uitkomst, en je krijgt vier soorten trades.

• Volgens plan, winst, goed uitgevoerd, goede uitkomst. Niets aanpassen.
• Volgens plan, verlies, goed uitgevoerd, normale uitkomst. Ook niets aanpassen. Verlies is data, geen oordeel over jou.
• Buiten plan, verlies, een afwijking die zich meteen liet zien. Trigger opschrijven.
• Buiten plan, winst, de gevaarlijkste. Een afwijking die beloond werd. Trigger opschrijven, en juist deze bespreken.

Een dag met twee verliezen volgens plan is een goede handelsdag. Een dag met één winst buiten plan is dat niet.

Dat voelt de eerste weken onnatuurlijk. Je brein wil de groene dag vieren en de rode dag wegstoppen. Juist daarom helpt het om het cijfer voor uitvoering vóór je saldo op te schrijven. Wat je eerst noteert, bepaalt waar je aandacht naartoe gaat, en zo verschuift langzaam hoe je naar een verlies volgens plan kijkt.

Waarom zegt één trade zo weinig?

Omdat zelfs een aanpak die werkt lange reeksen verliezen maakt. Pas na tientallen trades wordt zichtbaar of de gemiddelde uitkomst positief is.

Reken je eigen verhouding na met de winrate-calculator. Hoe expectancy en winstfactor samenhangen, staat in winstfactor, winrate en expectancy.

Wil je dit op jouw eigen trades toepassen?Plan een gesprek

Wat is het verschil tussen je dag en je aanpak beoordelen?

Je dag beoordeel je op gedrag, want dat heb je in de hand. Je aanpak beoordeel je op data over een lange reeks, want pas dan zegt de uitkomst iets.

Die twee door elkaar halen is de bron van veel frustratie. Wie de aanpak na één week beoordeelt, sleutelt aan regels die nooit een eerlijke kans kregen. Wie de dag beoordeelt op saldo, voelt zich goed na een gelukstreffer en slecht na een perfect uitgevoerde verliezer. In het 5M-systeem valt het beoordelen van je aanpak onder Metrics, conclusies trek je pas na minimaal vijftig trades, en bij Swing Capital schaal je daarom pas op na honderd live trades.

Consistentie zit dus in gedrag, niet in de uitkomst. Meer daarover in consistent winstgevend traden.

Hoe ziet een evaluatie op proces eruit?

Kort en vast. Na elke trade twee minuten, aan het eind van de week een halfuur. Het gaat om ja of nee per regel, niet om een verhaal.

1. Direct na de trade, vink af of Entry, Stop Loss, positiegrootte en exit volgens plan waren.
2. Bij een nee, noteer wat er vlak ervoor gebeurde en maak een screenshot.
3. Geef je dag een cijfer voor uitvoering, het aantal trades volgens plan gedeeld door het totaal.
4. Kijk pas daarna naar je saldo, als laatste stap, niet als eerste.
5. Aan het eind van de week, tel je resultaat in R, apart voor trades volgens plan en trades buiten plan.
6. Pas na vijftig trades, kijk of je aanpak zelf iets moet veranderen, en alleen op basis van de trades volgens plan.

Die splitsing in stap vijf is waar de meeste inzichten vandaan komen. Vaak blijkt de aanpak prima te werken, en zit al het verlies in de afwijkingen. Hoe je dat vastlegt, lees je bij trading journal bijhouden, en waarom verlies bij het vak hoort bij verlies nemen.

Wie op uitkomst stuurt, blijft van emotie naar emotie gaan en weet na een jaar nog niet of de aanpak werkt. Wie op proces stuurt, heeft na een paar maanden een reeks die iets zegt. Dat is lastig in je eentje, want na een verlies wil je vooral naar je saldo kijken. Het helpt als iemand anders elke week vraagt of je trades volgens plan waren, voordat de vraag komt wat ze opleverden.

Onze kijk

Veelgestelde vragen

Wat betekent proces boven uitkomst bij traden?

Dat je een trade beoordeelt op de vraag of je hem volgens plan uitvoerde, en niet op winst of verlies. De uitkomst van één trade is grotendeels toeval, je uitvoering niet.

Kan een verliezende trade een goede trade zijn?

Ja. Als je Entry, Stop Loss, positiegrootte en exit volgens plan waren, was het een goede trade met een normale uitkomst. Verlies hoort bij elke aanpak die werkt.

Wat is outcome bias bij traden?

Outcome bias, ook wel resulting, is een beslissing beoordelen op de uitkomst. Bij traden leidt het ertoe dat je afwijkingen die toevallig winst gaven, gaat herhalen.

Na hoeveel trades kun je je strategie beoordelen?

Trek pas conclusies na minimaal vijftig trades, en kijk dan vooral naar de trades die volgens plan waren. Bij Swing Capital schaal je pas op na honderd live trades.

Hoe beoordeel ik mijn handelsdag?

Deel het aantal trades volgens plan door het totaal aantal trades. Dat is je cijfer voor uitvoering. Kijk pas daarna naar je saldo.

Eén mail per week over traden

Wat er die week in de markt gebeurde en wat ik eruit meenam. Geen aanbiedingen, en afmelden kan met één klik onderaan elke mail.

Aanmelden

Bedrijf

Je krijgt eerst een mail om te bevestigen. Zonder die klik komt je adres niet op de lijst.