Het korte antwoord, een CBDC is digitaal geld dat rechtstreeks door de centrale bank wordt uitgegeven, zoals de digitale euro waar de ECB aan werkt. Het is iets anders dan het geld op je bankrekening, dat een tegoed bij een commerciële bank is, en iets anders dan crypto, dat niemand centraal uitgeeft. Voorstanders zien een veilig publiek betaalmiddel en minder afhankelijkheid van buitenlandse betaalbedrijven. Critici zien een instrument waarmee een staat elke betaling kan zien en in principe kan sturen. Voor wie crypto bezit, maakt het het verschil tussen geld dat je zelf beheert en geld met voorwaarden duidelijker dan ooit.

Over CBDC's wordt vaak in uitersten gesproken, het is ofwel gewoon een modern betaalmiddel, ofwel het einde van je vrijheid. Allebei te makkelijk. We leggen uit wat het is, wie er welk belang bij heeft, en waar wij zelf staan.

Wat een CBDC is

CBDC staat voor central bank digital currency, digitaal geld dat rechtstreeks door de centrale bank wordt uitgegeven. Dat klinkt als wat je nu al hebt, maar dat is niet zo. Het geld op je bankrekening is geen geld van de centrale bank. Het is een tegoed bij je bank, een belofte van die bank om je euro's te betalen. Het enige centralebankgeld dat je als burger nu in handen kunt hebben, zijn munten en biljetten.

Een CBDC zou dat digitale gat vullen, een euro die rechtstreeks een verplichting van de centrale bank is, maar dan in een app of op een kaart. Een aantal landen heeft er al een, de Bahama's sinds 2020, Nigeria sinds 2021, en China test al jaren op grote schaal met de digitale yuan. De ECB werkt sinds eind 2023 aan de voorbereiding van een digitale euro, en de Europese Commissie heeft er een wetsvoorstel voor gedaan. Of en wanneer hij er komt, hangt af van de Europese wetgevers; de actuele stand vind je op de site van de ECB.

Een alledaags voorbeeld, de cadeaubon

Contant geld is als een briefje van twintig in je portemonnee, je geeft het uit waar je wilt, en niemand weet waaraan. Een cadeaubon is ook geld, maar met regels, alleen bij deze winkel, alleen voor deze datum, en de uitgever weet precies waar hij is ingeleverd. Programmeerbaar geld is geld dat technisch zo kan werken als een cadeaubon. Of het zo gebruikt wordt, is geen technische vraag maar een politieke.

Wat programmeerbaar geld kan

Omdat een CBDC digitaal is en centraal wordt uitgegeven, zijn er dingen mogelijk die met contant geld niet kunnen. Een paar voorbeelden van wat technisch kan, niet van wat een centrale bank heeft aangekondigd.

• Een vervaldatum. Steungeld dat binnen drie maanden moet worden uitgegeven.
• Een negatieve rente zonder uitweg. Als er geen contant geld meer is om naar te vluchten, kan een negatieve rente veel dieper.
• Beperkingen per soort uitgave. Geld dat niet voor bepaalde producten of bij bepaalde partijen gebruikt kan worden.
• Volledig inzicht. Elke betaling op één plek zichtbaar, in plaats van verspreid over banken.

De ECB zegt uitdrukkelijk dat de digitale euro geen programmeerbaar geld wordt in de zin van beperkingen op wat je ermee koopt, en dat privacy een uitgangspunt is. Critici wijzen erop dat de techniek blijft bestaan en dat regels later kunnen veranderen. Allebei is waar.

Wie heeft er welk belang bij?

Je hoeft geen partij te kiezen om de belangen te zien. Ze staan gewoon naast elkaar.

• De centrale bank. Wil dat burgers toegang houden tot publiek geld nu contant geld verdwijnt, en wil niet dat het betalingsverkeer in Europa grotendeels via Amerikaanse kaartbedrijven en techbedrijven loopt. Ook stablecoins van private partijen ziet ze als concurrent van de euro.
• Overheden. Hebben belang bij zicht op geldstromen, voor belastinginning en de strijd tegen witwassen, en bij een snel kanaal om geld uit te keren in een crisis.
• Commerciële banken. Zijn bang dat spaargeld naar de centrale bank verhuist. Daarom wordt er gesproken over een maximum per persoon; de ECB heeft maxima tot € 3.000 per persoon doorgerekend.
• Burgers. Winnen een gratis en veilig betaalmiddel dat niet omvalt als een bank omvalt. Leveren mogelijk privacy in, afhankelijk van hoe het wordt ingericht.

Ook de politiek is er niet eensgezind over. In de Verenigde Staten heeft de regering begin 2025 juist besloten dat er geen Amerikaanse CBDC komt, terwijl Europa en China doorgaan. Nigeria laat zien hoe het kan uitpakken als de invoering stroef loopt, weinig mensen gebruikten de eNaira in het eerste jaar, en begin 2023 werd contant geld schaars door een nieuwe reeks bankbiljetten en strengere opnamegrenzen.

Wil je weten hoe je jouw crypto in eigen beheer houdt?Plan een gesprek

Waarom het ertoe doet als je crypto bezit

Een CBDC en Bitcoin zijn allebei digitaal geld, maar ze staan op de twee uiteinden van dezelfde lijn. Bij een CBDC beslist één uitgever over de hoeveelheid, de regels en de toegang. Bij Bitcoin ligt de hoeveelheid vast, beslist niemand wie mag betalen en bewaar je het, als je dat wilt, helemaal zelf. Hoe meer het gewone geld een kant op gaat met meer zicht en meer voorwaarden, hoe duidelijker wordt waarom mensen iets willen hebben dat buiten dat systeem staat.

Tegelijk zul je als crypto-bezitter merken dat het toezicht op de overgang tussen euro's en crypto strenger wordt, bij exchanges, bij opnames naar je eigen wallet en in de rapportage aan de fiscus. Dat staat los van een digitale euro, maar het komt voort uit dezelfde wens om geldstromen te kunnen volgen. Zie crypto en box 3.

Wat het betekent voor de trader en de belegger

Als belegger

Bewaar wat je lang houdt in eigen beheer, en begrijp hoe dat werkt voordat je het nodig hebt. Zie crypto veilig bewaren en een hardware wallet instellen. Weet ook wat je koopt, een Bitcoin-ETF geeft je koersblootstelling, maar geen munten in eigen beheer. Zie Bitcoin-ETF of zelf kopen.

Als trader

Voor je dagelijkse trading verandert een CBDC weinig. Wat wel verandert, is hoe je geld van en naar de exchange loopt. Houd je administratie op orde, ken de regels van je exchange en zorg dat je niet afhankelijk bent van één route om euro's naar crypto en terug te krijgen. En onthoud, een stablecoin is een private dollar of euro, geen alternatief voor het systeem. Zie stablecoins uitgelegd.

Onze kijk

Wat je deze week doet

1. Zoek uit waar je crypto staat. Op een beurs, in een ETF of in eigen beheer? Alleen dat laatste is echt van jou.
2. Oefen met eigen beheer met een klein bedrag, zodat je het kunt als het ertoe doet.
3. Lees de uitleg van de ECB over de digitale euro zelf, en daarna een kritische bron. Vorm je mening op beide.
4. Zorg voor meer dan één route tussen je bank en crypto, zodat een geblokkeerde overboeking je niet vastzet.
5. Volg de ontwikkelingen zonder er elke dag mee bezig te zijn, kijk op de markt en lees de strategiebrieven, waarin we dit soort beleid naast de markt leggen.

Veelgestelde vragen

Wat is een CBDC?

Een central bank digital currency, digitaal geld dat rechtstreeks door de centrale bank wordt uitgegeven. Het verschilt van het geld op je bankrekening, dat een tegoed bij een commerciële bank is. De digitale euro waar de ECB aan werkt, is het Europese voorbeeld.

Is de digitale euro hetzelfde als crypto?

Nee. De digitale euro wordt centraal uitgegeven door de ECB, is evenveel waard als een gewone euro en valt onder de regels die de uitgever en de wetgever bepalen. Bitcoin heeft geen centrale uitgever, een vaste hoeveelheid en kan zonder tussenpersoon in eigen beheer worden bewaard.

Komt de digitale euro er zeker?

Dat hangt af van de Europese wetgevers. De ECB bereidt hem sinds 2023 voor en de Europese Commissie heeft een wetsvoorstel gedaan, maar de invoering vraagt een besluit van het Europees Parlement en de lidstaten. De actuele stand staat op de site van de ECB.

Kan de overheid met een CBDC mijn uitgaven beperken?

Technisch kan programmeerbaar geld voorwaarden hebben, zoals een vervaldatum of beperkingen per soort uitgave. De ECB zegt dat de digitale euro zo niet wordt ingericht en dat privacy een uitgangspunt is. Of dat zo blijft, hangt af van toekomstige regels. Daarom vinden wij het verstandig een deel van je vermogen in eigen beheer te houden.

Eén mail per week over traden

Wat er die week in de markt gebeurde en wat ik eruit meenam. Geen aanbiedingen, en afmelden kan met één klik onderaan elke mail.

Aanmelden

Bedrijf

Je krijgt eerst een mail om te bevestigen. Zonder die klik komt je adres niet op de lijst.