Technische analyse

Chart patronen, head and shoulders, double top en flags

Iedereen ziet het patroon nadat het is uitgespeeld. Het geld zit in wat je doet op het moment dat het nog half af is.

Door Christoff Lezaire · Swing Capital · 5M, Methode

Het korte antwoord, een chart patroon is pas een setup als de koers het bevestigt, een sluiting voorbij de neckline of de patroonrand. Het koersdoel is de hoogte van het patroon, je Stop Loss (de order die je positie automatisch sluit als je ongelijk krijgt) staat aan de andere kant van de uitbraak, en zonder die twee getallen heb je alleen een plaatje.

Head and shoulders, double top, bull flag. Je hebt de namen al honderd keer voorbij zien komen en op een grafiek van vorige maand wijs je ze zo aan. Het probleem is dat een grafiek van vorige maand niet tradet. In het nu is het patroon een half getekende vorm die net zo goed kan mislukken als lukken, en juist daar zie ik cliënten fout gaan, ze handelen op wat het patroon zou kunnen worden.

Dit artikel loopt de drie patroonfamilies langs die je het vaakst tegenkomt en geeft per patroon de drie dingen die je vooraf vastlegt, de trigger, het koersdoel en de plek van je Stop Loss. Niet omdat een patroon een garantie is, maar omdat je zonder die drie getallen niets hebt om je trade aan te toetsen.

Reversal of continuation, de eerste vraag bij elk patroon

Elk chart patroon hoort in een van twee families. Een reversal-patroon zegt dat de lopende trend aan het uitputten is en mogelijk omkeert, head and shoulders, double top, double bottom. Een continuation-patroon is een adempauze binnen een trend waarna de beweging waarschijnlijk doorgaat, flags, triangles en wedges.

Het onderscheid klinkt schools, maar het bepaalt je hele plan. Een reversal-patroon trade je tegen de trend in, dus je wilt meer bevestiging en een kleinere positie. Een continuation-patroon trade je met de trend mee en heeft minder bewijs nodig. Wie een bull flag in een dalende markt ziet, ziet meestal geen flag maar een pullback in een downtrend. De context van de marktstructuur gaat dus vóór het patroon zelf.

Head and shoulders, neckline, koersdoel en Stop Loss

Een head and shoulders bestaat uit drie toppen, een linkerschouder, een hogere top (het hoofd) en een rechterschouder die lager blijft dan het hoofd. De bodems tussen die toppen verbind je met een lijn, de neckline. Zolang de koers boven de neckline blijft, is er nog niets gebeurd. Het patroon is pas compleet als een candle onder de neckline sluit.

Wat je vooraf vastlegt.

• Trigger, een sluiting onder de neckline op je timeframe (de tijdsduur van één candle op je grafiek, bijvoorbeeld vier uur). Niet een wick erdoorheen, een sluiting.
• Koersdoel, de afstand van de top van het hoofd tot de neckline, naar beneden afgezet vanaf het punt van de uitbraak.
• Stop Loss, boven de rechterschouder. Komt de koers daar weer boven, dan klopt het idee van uitputting niet meer.

De omgekeerde variant, de inverse head and shoulders, werkt precies zo maar dan aan de onderkant van een dalende trend. Zelfde neckline, zelfde meting, stop onder de rechterschouder.

Let op volume. Bij een geloofwaardige head and shoulders neemt het volume af richting de rechterschouder en neemt het toe op de uitbraak. Blijft het volume op de uitbraak laag, dan heb je wel de vorm maar niet de deelname, en dan mislukken deze patronen opvallend vaak.

Wil je weten of jouw patroontrades kloppen met je plan?Plan een gesprek

Double top en double bottom, wachten op de tweede test

Een double top zijn twee toppen op ongeveer hetzelfde niveau met een dal ertussen. Het patroon is af als de koers onder dat dal sluit. Het koersdoel is opnieuw de hoogte van het patroon, afstand van de toppen tot het dal, afgezet vanaf de uitbraak naar beneden. De Stop Loss staat boven de tweede top.

De fout die ik het vaakst zie, short gaan (inzetten op een daling) op het moment dat de koers de tweede keer bij het niveau van de eerste top komt. Dat is geen double top, dat is een koers bij resistance. Pas als de tweede test wordt afgewezen én het dal ertussen wordt gebroken, is er een patroon. Tot die tijd kan de koers net zo goed doorbreken naar boven, en dan zit je short in een breakout.

Twee dingen die de tweede test extra betekenis geven.

1. Tijd tussen de toppen. Twee toppen binnen een paar candles zijn meestal ruis. Zit er op je timeframe een duidelijke swing tussen, dan heeft het niveau ook echt gewerkt.
2. Een wick boven de eerste top. Piekt de tweede top net boven de eerste en sluit hij eronder, dan zie je vaak een liquidity sweep, de stops boven de eerste top zijn gepakt en de koers wil niet hoger. Dat is voor mij een sterkere tweede test dan een exacte match.

De double bottom is het spiegelbeeld, twee bodems, een top ertussen, entry op een sluiting boven die top, stop onder de tweede bodem.

Flags en triangles, de patronen binnen een trend

Een flag is een scherpe beweging (de vlaggenstok) gevolgd door een kleine, tegengestelde consolidatie tussen twee evenwijdige lijnen (de vlag). Een bull flag hangt licht omlaag in een stijgende trend, een bear flag hangt licht omhoog in een dalende. De uitbraak uit de vlag in de richting van de stok is je trigger. Het koersdoel is de lengte van de vlaggenstok, afgezet vanaf de uitbraak. De stop staat aan de andere kant van de vlag.

Een triangle is een consolidatie waarin de swings steeds kleiner worden. Bij een symmetrische triangle komen beide lijnen naar elkaar toe; bij een ascending triangle is de bovenkant vlak en komen de bodems hoger; bij een descending triangle is de onderkant vlak en komen de toppen lager. Het koersdoel is de breedte van de triangle op het breedste punt. Wedges lijken op triangles, maar beide lijnen hellen dezelfde kant op.

Bij continuation-patronen is de valkuil de richting. Traders zien een triangle en gokken vooraf welke kant hij op breekt. Dat hoeft niet, je wacht op de sluiting buiten het patroon en gaat die kant op. Wie de breakout wil traden, hoeft hem niet te voorspellen.

Waarom je patroon pas telt na de sluiting, niet ervoor

Alles hierboven hangt aan één woord, sluiting. Een wick door de neckline is geen uitbraak. Een candle die live onder de vlag handelt en over tien minuten weer erboven sluit, is geen uitbraak. Wie op de wick instapt, tradet een patroon dat nog niet bestaat, en betaalt daarvoor met de stop.

Dit kost je iets. Bij een sluiting ben je later dan de trader die op de wick instapte, en soms mis je een deel van de beweging. Dat is de prijs van bevestiging, en die prijs is lager dan de reeks stops die je anders betaalt aan valse uitbraken. Zeker in crypto, waar korte wicks door niveaus eerder regel dan uitzondering zijn.

Zo maak je het concreet.

1. Teken het patroon alleen op je hogere timeframe. Een head and shoulders op de 4-uursgrafiek telt; dezelfde vorm op de 5-minutengrafiek is meestal ruis. Kies je timeframe bewust, zoals in welke timeframe kies je.
2. Schrijf de drie getallen op vóór de uitbraak, trigger, koersdoel, Stop Loss. Dan beslis je met rust, niet met de candle voor je neus.
3. Wacht de sluiting af en plaats de order daarna, of zet een alert op het niveau zodat je niet hoeft te staren.
4. Toets de trade aan je risico. Reken je positie uit op basis van de afstand tot je stop, niet op basis van hoe mooi het patroon is.

Een chart patroon vertelt je waar andere traders hun stops en hun orders hebben liggen. Dat is nuttige informatie, geen voorspelling. Behandel het als een setup met een vaste trigger, een vast doel en een vaste stop, en je hoeft nooit meer te gokken of dat plaatje echt is wat je denkt dat het is.

Onze kijk